Niet ieder type kanker is even gevoelig voor chemotherapie. Het maligne lymfoom (lymfeklierkanker) waar Jessie, de Rottweiler op bijgaande foto, aan lijdt, is een tumor die in een groot aantal gevallen goed zal reageren. Hoe goed is o.a. afhankelijk van het gekozen chemotherapieprotocol. Dit wil zeggen: met welke middelen het dier wordt behandeld. De kosten van chemotherapie kunnen soms oplopen tot duizenden euro’s per jaar. Naar onze mening is het alleen de eigenaar van het dier die bepaalt of deze uitgave tot de mogelijkheden behoort. In onze praktijk wordt hier uitvoerig over gepraat en alternatieven t.o.v. het optimale behandelingsprotocol passeren de revue indien nodig. Bij een aantal vormen van kanker zal chemotherapie voorspelbaar geen effect hebben en dient hier dus niet mee te worden begonnen. Het is dus zeker geen wondermiddel dat altijd succes heeft.

De behandeling bestaat, afhankelijk van het gekozen protocol, uit medicijnen die per tablet en/of per infuus worden toegediend. De celdelingremmende middelen hebben verschillende aangrijpingspunten binnen de delende tumorcellen. Om een zo goed mogelijk effect te verkrijgen wordt vaak gebruik gemaakt van een combinatie van medicijnen.



In onze praktijk vindt bij honden de infuusbehandeling bijna altijd zonder roesje plaats, gekoppeld aan voedselbeloning. Dieren die wat langer worden behandeld, haasten zich over het algemeen om in de behandelkamer te komen en geven nooit aan angstig te zijn. Katten moeten soms wat suf worden gemaakt voor een infuusbehandeling. De eigenaar blijft tijdens de behandeling, die altijd poliklinisch wordt uitgevoerd, bij het dier.

Bij chemotherapie zien velen het beeld voor zich van mensen met kanker die ook met deze middelen worden behandeld en ernstige bijwerkingen vertonen zoals braken, diarree en haaruitval. Het is echter gebleken dat het merendeel van deze vervelende symptomen bij dieren niet optreden. Kaalheid wordt alleen maar gezien bij de trimrassen en bij katten vallen de snorharen uit.

De oorzaak van het achterwege blijven van de bijwerkingen is onder andere het geven van lagere doseringen van de cytostatica dan bij de mens gebruikelijk. De reden hiervoor is de genoemde waarborg voor de kwaliteit van het leven van het dier. De ernstige neveneffecten, die bij de mens op kunnen treden bij het gebruik van hoge doseringen van de medicijnen en op de intensive care moeten worden behandeld, zijn diergeneeskundig niet acceptabel. Als er toch bijwerkingen optreden is het belangrijk dat er een goed protocol bestaat hoe te handelen. De klachten zijn het gevolg van het effect van de medicijnen op alle snel delende weefsels in het lichaam. Met name de cellen van het darmslijmvlies en van het beenmerg worden beschadigd. Het gevolg kan zijn dat het dier gaat braken of diarree krijgt. Dit zien we slechts in 30% van de behandelingen en bij snel reageren zullen deze klachten maar van korte duur zijn. Door onderdrukking van de werking van het beenmerg kan er een ernstige bloedarmoede ontstaan of problemen met de bloedstolling. Ook de functie van het afweersysteem kan verminderen, waardoor de hond of kat gevoelig wordt voor infecties. Het belangrijkste symptoom bij deze dieren is koorts en ook hier is snelle diergeneeskundige hulp vereist. Bij niet tijdig ingrijpen kan dit tot de dood van het dier lijden.

Binnen onze praktijkvoering, waar altijd een aan de praktijk verbonden dierenarts bereikbaar is, zijn wij in staat om in het geval van bijwerkingen snel en efficiënt te handelen. Hiernaast krijgt iedere dierenarts die een patiënt voor chemotherapie naar ons verwijst volop advies hoe te reageren in zo’n situatie en worden bijvoorbeeld speciale anti-braakmiddelen aan de desbetreffende praktijk ter beschikking gesteld.

Om dit soort problemen zoveel mogelijk te voorkomen dient voor medicijntoediening een beperkt bloedonderzoek plaats te vinden. Indien er aanleiding toe bestaat, zal de behandeling worden uitgesteld. Ditzelfde geldt als de algemene toestand van de hond of de kat zodanig slecht is, dat te verwachten valt dat door de behandeling bijwerkingen zullen ontstaan.

Het gevolg van het lager doseren van de middelen is wel dat genezing niet altijd mogelijk is. Met behulp van chemotherapie kan het dier echter gedurende soms een periode van jaren een prima leven leiden. Door betere kennis van de middelen, hun toedieningsnelheid, bijwerkingen en hoe deze te voorkomen of snel op te lossen en een steeds betere organisatie van de zorg rond de patiënt, worden de successen op lange termijn steeds beter. Hierdoor is het o.a. mogelijk om de middelen in een steeds hogere dosering en met kortere intervallen toe te dienen, met als gevolg een stijgend succespercentage van de behandelingen.

Tumoren die op dit moment succesvol kunnen worden behandeld met chemotherapie zijn o.a. :
	maligne lymfoom (lymfeklierkanker) bij hond en kat;
	botkanker bij de hond in combinatie met pootamputatie of vervanging van het aangetaste bot door een donor- of kunstbot;
	multiple myeloom (plasmaceltumor);
	chronisch lymfocytaire leukemie;
	plaveiselcelcarcinoom van de neusspiegel bij de kat (zie onder nieuws);

Tumoren waarbij chemotherapie kan worden geprobeerd, zijn o.a. :
	blaashalstumoren (overgangsepitheelcelcarcinoom); bij de behandeling van deze vorm van kanker wordt geen gebruik gemaakt van cytostatica, maar van NSAID’s zoals piroxicam of meloxicam;
	mastocytoom graad II, welke aantoonbaar zijn gemetastaseerd of met een grote kans op metastasering en mastocytoom graad III; al dan niet in combinatie met chirurgie of bestraling;
	hemangiosarcoom (kwaadaardige bloedvattumor), in combinatie met chirurgie;
	hersentumoren, al dan niet in combinatie met chirurgie of bestraling;
	peri-anale adenocarcinomen, voorafgaand aan en volgend op chirurgie;
	adeno-carcinomen van de dikke darm; bij de behandeling van deze vorm van kanker wordt geen gebruik gemaakt van cytostatica, maar van NSAID’s zoals piroxicam of meloxicam;
	plaveiselcelcarcinoom van de mondholte bij de hond, al dan niet in combinatie met chirurgie; bij de behandeling van deze vorm van kanker wordt naast chemotherapie, gebruik gemaakt van NSAID’s zoals piroxicam of meloxicam;

Hiernaast kan chemotherapie ook worden gebruikt om voorafgaand aan chirurgie grote tumoren te verkleinen of gezwellen gevoeliger te maken voor bestraling.

Een ander aspect van chemotherapie is het risico voor de eigenaar, de behandelend dierenarts en de assistenten. Gezien het bijzondere karakter van de middelen is er een speciaal risico voor zwangere vrouwen en in het algemeen geldt dat bij herhaald contact kanker kan ontstaan. Om dit contact te voorkomen dienen er volop veiligheidsmaatregelen te worden getroffen. De eigenaar krijgt in onze praktijk uitgebreide instructies mee hoe om te gaan met thuis in te geven medicijnen, eventueel braaksel, speeksel, urine en ontlasting van de patiënt.

In de praktijk kan contact worden voorkomen door het dragen van een jas, handschoenen, bril en het vullen van de spuiten in een speciaal hiervoor bestemde afzuigkast. Gebruikt materiaal dient uiteraard zodanig voor vernietiging te worden aangeboden, dat er geen contactrisico meer bestaat.

De mate waarin de eigenaar de mogelijk optredende neveneffecten van de behandeling kan accepteren, bepaalt voor een deel het succes op lange termijn.

Opvallend is dat in tegenstelling tot wat vaak wordt verondersteld, de meeste eigenaren, ondanks de financiële aspecten van zo’n behandeling, de geografische afstand tot het behandelingscentrum en de tijd die moet worden vrijgemaakt, positief reageren op het voorstel tot behandelen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de afstand tot het behandelingscentrum vaak nog de grootste problemen met zich meebrengt, zowel wat betreft handhaving van de juiste doseringsintervallen als de mogelijkheid tot het bieden van snelle hulp bij calamiteiten.

• De behandeling van dieren met kanker kan zo eenvoudiger toegankelijk worden gemaakt.
  
  
• Meer dieren zullen voor behandeling in aanmerking komen, waardoor de veterinair oncologische kennis toeneemt.
  
  
• De patiënt zal verzekerd kunnen zijn van snelle specialistische hulp bij calamiteiten.
  
  
• Epidemiologisch onderzoek zal eenvoudiger en betrouwbaarder worden.
  

Dierenkliniek De Ottenhorst biedt u de mogelijkheid, om uw hond of kat met kanker te laten bestralen op een manier vergelijkbaar met die voor mensen.



Voor de behandeling van een aantal vormen van kanker is net zoals bij mensen, bestraling, ook wel radiotherapie genoemd, noodzakelijk. Dit is in Nederland o.a. in onze praktijk op beperkte schaal mogelijk en dan nog alleen als er sprake is van oppervlakkige processen in de huid en de slijmvliezen van de mondholte. Om dieper gelegen tumoren te kunnen bestralen is andere apparatuur nodig, zoals een Cobalt 60 bestralingsapparaat of een lineaire versneller. In samenwerking met een radiotherapeutisch instituut voor dieren in Parijs of Zürich, kunnen patiënten, met hiervoor in aanmerking komende vormen van kanker, via onze praktijk worden bestraald.

In een aantal gevallen vindt vóór de bestraling een chirurgische verwijdering van het zichtbare deel van de tumor plaats. Afhankelijk van het type kanker is vaak voorspelbaar of blijkt uit pathologisch onderzoek van het verwijderde weefsel, dat na de chirurgie nog kwaadaardige cellen in de omgeving van het gezwel zijn achtergebleven. Deze moeten dan aanvullend worden behandeld met chemotherapie en/of bestraling. Wij vinden het ethisch onverantwoord, om een dier een grote chirurgische ingreep te laten ondergaan, als er voorspelbaar in het lichaam kankercellen achterblijven, zonder dat verdere behandeling volgt.

Niet iedere vorm van kanker zal even goed reageren op bestraling. Om tot een verantwoorde patiëntenselectie te komen, is dus een goede kennis van het biologisch gedrag van de betreffende tumor vereist. Indien wordt besloten tot deze vorm van behandelen, betekent dit dus meestal dat de hond of de kat naar onze praktijk of een ander bestralingscentrum in Nederland, naar Parijs of in het geval van hersentumoren naar Zürich gaat. De behandelingsperiode duurt bijna altijd 4 weken en hierin wordt 12 keer, onder narcose, bestraald. De gebruikte narcosemiddelen zijn erg veilig en direct na het stoppen van de bestraling uitgewerkt. De patiënt kan gedurende de hele periode in zo’n centrum blijven, maar er zijn ook eigenaren die kiezen voor op en neer reizen met hun dier. De kosten van de behandeling bedragen in onze praktijk 39,- Euro per keer, exclusief de narcose; in Parijs 1150,- Euro in totaal voor de hele periode en in Zürich 1500,- Euro.

Voor bestraling in aanmerking komende tumoren zijn o.a. :
	mastocytomen;
	tumoren in het kop/halsgebied, na onvolledige chirurgische verwijdering;
	hersentumoren, eventueel in combinatie met chirurgie en/of chemotherapie;
	sterk gelokaliseerde lymfomen en andere rondceltumoren;
	botkanker, in combinatie met pootsparende chirurgie;
	tumoren in de neusholte, vaak na voorafgaande chirurgie;
	tumoren rond de anus;
	acanthomateuze epuliden (tandvleeswoekeringen);
	likgranulomen aan de onderpoten;
	therapie resistente granulomateuze meningo-encephalitis;

Bewakingsmonitor van de lineaire versneller.

Als laatste behandelen wij in Parijs katten, lijdende aan goedaardige schildkliertumoren met behulp van radioactief Jodium131. Hiervoor in aanmerking komende patiënten moeten meervoudige ontaardingen van schildklierweefsel hebben, bijvoorbeeld ook in de borstholte of onoplosbare bijwerkingen van hun medicamenteuze behandeling. Vooraf wordt altijd een Technetium-scan gemaakt. Het voordeel van deze behandeling is, dat 80% van de dieren hierna geen medicijnen meer nodig hebben, aangezien het gezonde schildklierweefsel gespaard blijft. Ook nu is opname verplicht in verband met het eerder genoemde risico voor de eigenaar.


De meest bekende vorm hiervan is de behandeling met corticosteroïden zoals prednisolon of dexamethason. Vooropgesteld dient te worden dat deze medicijnen een mogelijke werkzaamheid op ontaardingen van cellen van het immuunsysteem hebben en bijvoorbeeld niet op carcinomen. Corticosteroïden worden bijna altijd gebruikt in combinatie-protocollen, bijvoorbeeld ter behandeling van maligne lymfomen, leukemie en multiple myeloom.

Palliatief (verzachtend) gebruik van corticosteroïden vindt o.a. plaats bij tumoren van het centrale zenuwstelsel. In dit geval zal de aanwezige ontsteking rond de tumor worden geremd, waardoor druk op het omgevende weefsel afneemt en daarmee tijdelijk de klachten.

Het is niet verstandig na het stellen van de diagnose Maligne Lymfoom direct te starten met corticosteroïd behandeling, aangezien hierdoor de kans op "Multi Drug Resistance" toeneemt.

De best onderzochte vorm van multi drug resistance (MDR), is toegenomen expressie van het celmembraaneiwit P-glycoproteine. In deze situatie ontstaat in kankercellen een resistentie tegen de meest gebruikte cytostatica. P-glycoproteine werkt als een actief pompmechanisme, waardoor cytostatica snel uit de kankercel worden verwijderd en hun werking in de cel niet kunnen uitoefenen. Het overwinnen van deze resistentie is geen eenvoudige zaak en dient dan ook te worden voorkomen door het hanteren van de juiste doseringen en doseringsintervallen.


Hiertoe behoren voornamelijk experimentele behandelingen. In de nabije toekomst zullen behandeling m.b.v. tumorvaccins en gentherapie zeker tot de mogelijkheden gaan behoren. Op korte termijn zal er bijvoorbeeld vrijwel zeker gentherapie m.b.v. een DNA-vaccin voor maligne melanoom bij de hond verkrijgbaar zijn!!! In de VS wordt dit al met succes gebruikt.